تحلیل بهره¬وری آب گندم در مدیریت¬های آبیاری در برخی از مناطق ایران

محمد مهدی نخجوانی مقدم, بیژن قهرمان, قاسم زارعی

چکیده


در شرایط حاضر مهمترین چالش بخش کشاورزی، افزایش بهره­وری آب است. متأسفانه تاکنون در کشور ما تعیین و تحلیل شاخص بهره­وری آب در کشاورزی مورد توجه جدی قرار نگرفته است و این امر موجب عدم اطمینان از مصرف صحیح آب در بخش کشاورزی شده­است. این پژوهش با هدف بررسی بهره‌وري آب گندم تحت مدیریت­های متفاوت آبیاری در ایستگاه­های تحقیقاتی هشت استان کشور و تعیین عمق مناسب آبیاری گندم (در شرایط محدودیت منابع آبی) طی سال­های 90-1377 انجام شد. دامنۀ تغییرات بهره­وری آب کاربردی گندم در آزمایش­های انجام شده برابر با 5/1-3/0 کیلوگرم بر مترمکعب بود که نسبت به دامنۀ گزارش شده توسط سازمان خواربار جهانی برای کل جهان (1-8/0 کیلوگرم بر مترمکعب) بالاتر، لیکن تقریباً در محدودۀ دامنۀ گزارش شده توسط زوارت و بستیانسن (7/1-6/0کیلوگرم بر مترمکعب) است. دامنۀ وسیع بهره­وری آب گندم، نشان­دهندۀ پتانسیل بالا برای افزایش تولید این محصول به­ازاي مصرف آب کمتر است. حداکثر مقادیر بهره­وری آب آبیاری و آب کاربردی (آب آبیاری + بارندگی مؤثر) قابل حصول گندم در ایستگاه کرج به­ترتیب 1/2 و 5/1 کیلوگرم بر مترمکعب با آبیاری قطره­ای و اعمال کم­آبیاری نتیجه گردید. همچنین در ایستگاه کرمان، کمترین مقادیر بهره­وری آب آبیاری و آب کاربردی گندم به­ترتیب 4/0 و 36/0 کیلوگرم بر متر مکعب، در آبیاری سطحی مشاهده شد. حداکثر مقادیر بهره­وری آب آبیاری و آب کاربردی گندم در ایستگاه مشهد، به­ترتیب 9/1 و 5/1 کیلوگرم بر مترمکعب در شرایط کاربرد کم­آبیاری به­دست آمد. نتایج نشان داد برای دسترسی به مقادیر بهینۀ بهره­وری آب آبیاری در منطقه مشهد و در شرایط محدودیت منابع آب، اولویت کشت گندم با مزارعی است که با اعمال مدیریت کم­آبیاری کنترل­شده و با مصرف آب آبیاری به میزان 300 میلی­متر، بهره­وری آب این گیاه در حدود 6/1 کیلوگرم بر مترمکعب شود. همچنین با در نظر گرفتن میزان بارندگی مؤثر این منطقه، بایستی با بکارگیری کل آب کاربردی به اندازۀ 420 میلی­متر و با اعمال مدیریت کم­آبیاری، مقدار بهره­وری آب کاربردی گندم برابر 1/1 کیلوگرم بر مترمکعب حاصل گردد.


موضوع


بارندگی مؤثرک عمق مناسب آبیاریک کم آبیاریک كارآئي مصرف آب

تمام متن:

PDF

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.